›
›
›
Władysław Mamel ›
Władysław Mamel był łącznikiem Eryki Bielang, urzędniczki zwerbowanej z Wehrkreiskommando do wywiadu II oddziału polskiego sztabu generalnego.
Samą Erykę Bielang zwerbował mjr Henryk Żychoń, ówczesny as wywiadu polskiego.
Gdy okazało się że wyjazdy Eryki Bielang z Królewca do Sopotu są zbyt ryzykowne znaleziono jej kuriera, który bez przeszkód mógł podróżować pomiędzy Bydgoszczą (centralą regionalną polskiego wywiadu) a Królewcem (dowództwem Okręgu Lotniczego, gdzie pracowała Eryka Bielang).
Został nim Władysław Mamel. Polak z paszportem gdańskim pracujący jako fotograf w Komisariacie Polskim w Gdańsku. Jako powstaniec wielkopolski, posiadacz kilku odznaczeń, członek i działacz wielu organizacji polskich działających w Wolnym Miście Gdańsku min.: Związek Polaków, Związek Strzelecki, Związek Podoficerów Rezerwy, działacz w chórach: Lutnia i Moniuszko, prezes Sokoła w Nowym Porcie i oddziału Towarzystwa Byłych Powstańców i Wojaków w Oliwie założonego w 1930 roku stwarzał zaufanie.
Kiedy został zwerbowany do Abwehry ?
Był dość niebezpiecznym agentem ponieważ przekazywał niemieckiemu wywiadowi wiele odbitek dokumentów polskich.
Zdekonspirował również Erykę Bielang, która została aresztowana przez Niemców.
Władysława Mamela zdekonspirowała pracownica polskiego wywiadu Paulina Tyszewska, kochanka szefa gdańskiej Abwehry Reinholda Kohtza. On to właśnie zwierzył jej się o wielkim sukcesie Abwehry - aresztowaniu Eryki Bielang.
W dniu 29 czerwca 1937 roku Mamel został oddelegowany przez Polski wywiad na Święto Morza do Gdyni, tam aresztowany, na mocy sądu polskiego osądzony i niebawem stracony.
Piotr Leżyński
| |
Władysław Mamel mieszkał w Gdańsku przy ul. Puszkina (Blumenstraße 2 - 1926), Jana z Kolna (Schichaugasse 17 - 1927), Grunwaldzkiej (Hauptstraße 41 i 48 - 1929, 1931), Miszewskiego (Ferberweg 5 - 1935-1937). |


 Zarząd Związku Kół Śpiewaczych V Okręgu Pomorskiego. Od lewej: bibliotekarz Jachemczak, wiceprezes Grimsman, prezes Leszczyński Stanisław, muzyk Feliks, stoją u góry: Tredkowski Maksym dygent, Komorski Jan zastępca drygęta, Mamel Władysław. Zbiory TPG Strefa Historyczna WMG.
|
Franciszek Mamuszka, "", Gdańsk 1980, str 132:
T o w a r z y s t w o b. W o j a k ó w i P o w s t a ń c ó w.
Oliwska placówka, zorganizowana przez Antoniego Buczkowskiego i Mariana Szulca, po krótkim okresie działalności zamarła. Reaktywowano ją dopiero podczas zebrania, które odbyło się 17, Iub18 października 1934 r. w ochronce, w obecności przedstawiciela władz nadrzędnych Aleksandra Krefta, z prezesem filii Związku Polaków A. Kraińskim i por. Aleksandrem Nowakowskim, kierownikiem oliwskiego Klubu Sportowego "Bałtyk" później "Orzeł". Gospodarzem spotkania był Władysław Mamel, ruchliwy działacz Polonii gdańskiej, kurier w placówce wywiadowczej polskiej. Jak się później okazało był on agentem niemieckiego wywiadu. Jego stanowisko umożliwiało mu przekazywanie Niemcom tajnych dokumentów, wydał on także gestapo polską grupę wywiadowczą, której trzech członków aresztowano, skazano na śmierć i ścięto. Mamel rozszyfrowany został przez Paulinę Tyszewską, pracownicę polskiego wywiadu i aresztowany 29 czerwca 1937 r. w Gdyni, a po procesie stracony.
Na zebraniu towarzystwa w Oliwie Mamelowi powierzono funkcję komendanta placówki, co umożliwiało mu zdobywanie wiadomości o wszystkich zajęciach i ćwiczeniach wojskowych odbywanych na terenie Polski i zapewne o udziale członków w czynnej już wówczas polskiej tajnej organizacji wojskowej - Tajny Okręg Północny Związku Strzeleckiego.
Brunon Zwarra, "Gdańsk 1939. Wsponienia Polaków-Gdańszczan", Gdańsk 1984, str. 514-515:
Władysław Mamel był wśród gdańskich Polaków znaną postacią. Również KGRP nie miał do niego żadnych zastrzeżeń (WAP w Gd. 259/I/427 k. 267/8 - opinia z 14 września 1934 r.). Jak wynika z opinii załączonej do wniosku o nadanie odznaczenia z 25 października 1935 r., W. Mamel był członkiem Związku Polaków, Związku Strzeleckiego, a poprzednio czynnym działaczem "Sokoła" (często występował w "sokolim" mundurze). W latach 1925-1927 był prezesem gniazda "Sokoła" W Gdańsku-Siedlcach (J. Gaj, Zarys..., s. 104), jak również członkiem chórów "Lutnia" i "Moniuszko"; piastował różne funkcje w ich zarządach. Był też członkiem Związku b. Powstańców i Wojaków Oddziału w Oliwie oraz "gospodarzem" Macierzy Szkolnej. Należał do Związku Podoficerów Rezerwy i do Zrzeszenia b. Ochotników Armii Polskiej Obywateli WM Gdańska. Był współzałożycielem i członkiem KS "Gedania". Brał czynny udział w akcjach przedwyborczych i bazarach (imprezach dochodowych na cele dobroczynne). Działał społecznie na rzecz budowy kościołów Św. Stanisława we Wrzeszczu i Chrystusa Króla w Gdańsku (WAP w Gd. 259/1/422 k. 100 i 140), a więc znajdował się wszędzie tam, gdzie trwała patriotyczna praca, która była celem zainteresowania policji gdańskiej.
Za przyczyną Mamela policja gdańska, a potem agentura Gestapo w Gdańsku, były zapewne już od dłuższego czasu w posiadaniu niemal pełnego materiału o działalności różnych organizacji i poszczególnych działaczy.
Polski wywiad rychło wykrył jego działalność szpiegowską. Mamel został 29 czerwca 1937 r. wydelegowany z grupą gdańszczan na Święto Morza do Gdyni, gdzie go aresztowano. Po śledztwie i procesie został stracony (A. Męclewski, Neugarten 27, s. 39), lecz skutki jego niecnej działalności odczuły potem setki Polaków w Gdańsku. (Zob. też Bianga 33).
Polecamy: Piotr Kołakowski, "W obliczu wojny. Polski wywiad wojskowy na hitlerowskie Niemcy 1933-1939", Warszawa 2023. Władysław Mamel, str. 230-232, 238.
|
|