Zobacz:
Hotel Waldhäuschen, DawnaOliwa.pl
Historia dawnego hotelu pod Pachołkiem, Trojmiasto.pl, 2017
FB Grażka, "Dawny hotel Waldhaeuschen", 2022
FB Grażka, "Waldhäusen", 2022
FB Grażka, "Waldhäusen", 2022
Grażyna Niemyjska, Constantin Zywietz, Gedanopedia


Encyklopedia Gdańska (gedanopedia.pl) podaje:
Hotel spłonął na przełomie lat 1941 i 1942 z powodu zaprószenia ognia przez stacjonujących w nim Włochów z batalionu ochrony (zadymiania) gdańskiej stoczni.
Do tej pory nie udało się potwierdzić tej informacji.


Akt ślubu: Oliwa, 24. 03. 1898
1. Właściciel pensjonatu August Diederich, katol., ur. 17. 11. 1846 w Bonn, zam. w Oliwie syn nieżyjącego zmarłego w Grimlinghausen Kr. Neuss kupca Hermanna Diedericha i jego żyjącej małżonki Christine z d. Braun zam. w Wanne Kr. Essen.
2. Gospodyni (właścicielka lub szefowa lokalu) Maria Bertha Maschinski, ewang., ur. 02. 02. 1874 w Pr. Bahnau, zam. w Oliwie córka nieżyjącego zmarłego w Braunsberg pracownika dniówkowego Augusta i Wilhelminy z d. Albrecht małżonków Maschinski.
Świadkowie: mistrz piekarski Rudolf Hahn lat 44 zam. w Oliwie oraz mistrz rzeźnicki Heinrich Fromann lat 42 zam. w Oliwie.

W latach 1901-1902 (k. adr.) August Diederich był właścicielem kamienic przy ul. Kwietnej 2 oraz Kwietnej 3, które wybudowano w 1900 roku.



August Diederich. Waldhäuschen. Telefon nr 10. Książka adresowa Sopot-Oliwa z 1902 roku.   Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.



August Diederich. Waldhäuschen. Telefon nr 10. Książka adresowa Sopot-Oliwa z 1903 roku.   Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Diedrich - Gdańsk (1905, 1909):





Eugen Deinert. Olivaer Nachrichten nr 19 z 1904 roku.   Przekazała Grażyna Niemyjska.
Szanownym mieszkańcom Oliwy, Gdańska i okolic, niniejszym z szacunkiem informuję o nabyciu Hotelu „Waldhäuschen” w Oliwie.
Ulubiony ze względu na wspaniałą lokalizację u podnóża góry Carlsberg, jest jednym z najpopularniejszych miejsc na jednodniowe wycieczki. Moim celem jest uprzyjemnienie pobytu w tym pięknym miejscu moim drogim gościom poprzez punktualną i troskliwą obsługę oraz dobre jedzenie i napoje. Uprzejmie proszę o wsparcie dla mojej działalności i pozostaję z najwyższym szacunkiem, Eugen Deinert.

W 1902 roku letników przymował: Dietrich (August) - 10 osób. Köllner Chaussee 37 - Waldhäuschen (Olivaer Nachrichten, 1902).

W 1909 roku letników przyjmował (Köllner Chaussee 1): Hotel Waldhaüsen (350 osób).

Tarasy i hotel Waldhäuschen. Wysłano w 1906 roku.
Zbiory Jerzego Abamowicza.


Tarasy. Początek XX wieku.   Internet: www.eBay.de.



Tarasy. Inh.: Georg Lorenz. Pocztówkę wydano w 1907 roku.
Zbiory Krzysztofa Gryndera.


Tarasy. Pocztówkę wysłano w 1909 roku.   Internet: www.eBay.de.


Widok od stawu na tarasy. Około 1910 roku.
Zbiory Piotra Leżyńskiego.

Luftkurort und Ostseebad Oliva, 1911, str. 10:
Hotel Waldhäuschen (Heim der Militäranwärterstiftung für die Provinzen Ost- und Westpreußen sowie Posen; Verwalter: Josef Rose).




Fotografia i fragment korespondencji byłyłego kuracjusza (około 1916) ówczesnego lazaretu Waldhäuschen w Oliwie.   Zbiory Krzysztofa Gryndera.



Waldhäuschen.   Zbiory Mirosława Piskorskiego.


Widok z Pachołka na ul Spacerową. Około 1915 roku.
Zbiory Piotra Leżyńskiego.


Dzbanek z hotelu Waldhäuschen. Oliva. Przed 1918 rokiem.
Przekazał Kuba Kowalski (Facebook: Dawne Przymorze).


Waldhäuschen. Lata 30 XX wieku.   Zbiory Piotra Leżyńskiego.






Waldhäuschen. Koniec lat 30 XX wieku.   Przekazała Grażyna Niemyjska.


Hotel Waldhäuschen. Maj 1944 roku.   Internet: www.eBay.de.


Hotel Waldhäuschen spalony w dniu 25/26 marca 1945 roku. Widok z 1943 i 1947 roku.   Zbiory Piotra Leżyńskiego.


Właściciele budynku (k.adr., k.tel., ...):
1870-1891 - Constantin Zywietz
1893-1903 - August Diederich
1904-190? - Eugen Deinert
1909-1916 - Militäranwärter Erholungsheim Oliva
1920-1942 - Walter Stackenberg

Podnajemcy (k.adr., k.tel., ...):
1907?-1909 - Georg Lohrenz (Lorenz)
                          - 1925, 1935 - Zoppot
-
1910 - Oekonom: Paul Rathmann
1911 - Verwalter: Josef Rose
1913 - Geschäftsführer: Bruno Labudde
1916 - Wirtschaftsfräulein: Mathilde Ludwig
-
1920-1924 - Gustav Fedder
1925-1927 - Eduard Thiessen
1928-1933 - Wilhelm Thiel
                          - 1913-1918 - Schweizerhaus
                          - 1920-1925 - Am Markt 11
1934-1939 - Kurt Fedder

Telefon nr:
1902-1903 -   10
1909-1921 -   41
1920-1937 - 100

Adres: Köllner Chaussee 1. Rozalia Borkowski zd. Schwabe (ur. 1858, zm. 11.02.1943 - uwiąd starczy). Źródło: Metryki zgonów 1941-1954, 02.1943 poz. 14.

Franiszek Mamuszka, "Kaszubi oliwscy. Szkice z dziejów Polonii oliwskiej w latach od okolo 1850 do 1945", Gdańsk 1980:

str. 46:
Organizatorzy nie zrezygnowali jednak i wystarawszy się o salę w hotelu Dietricha o nazwie "Waldhäuschen" podjęli na nowo pracę. Wymieniony hotel, później przez wiele lat wykorzystywany przez organizacje polskie Oliwy, spalony w 1945 r., znajdował się przy dzisiejszej ul. Spacerowej, nie opodal dużego stawu młyńskiego.
[...]
"Waldhäuschen" i "Karlshof" były hotelami posiadającymi wielkie sale imprezowe, gdzie odbywały się zabawy, uroczystości i przedstawienia. Ich właściciele choć Niemcy nie należeli do wojującej z polskością hakaty i - szukając korzyści ekonomicznych - aż do drugiej wojny światowej wynajmowali pomieszczenia organizacjom polskim.

str. 47:
Sędziwy Józef Rutowski, opierający swoją działalność po większej części na pogadankach umoralniających przeplatanych modlitwami i pieśniami nabożnymi, nie był w stanie prowadzić skutecznej walki z niemczyzną i porwać za sobą większej grupy miejscowych Kaszubów. Jego wysiłki nie były jednak całkiem daremne, a działalność bezużyteczna. W 1893 i w latach następnych "Jedność" oliwska, znalazłszy stałe lokum w "Waldhäuschen", kontynuowała przecież systematyczne choć niestety monotonne zebrania. Jako stały prelegent przybywał niemal każdorazowo z Gdańska Jakub Leszczyński, a nadto niekiedy Józef Palędzki, redaktor "Gazety Gdańskiej".

W styczniu 1894 r. zorganizowało towarzystwo oliwskie pierwsze przedstawienie amatorskie, a także "gwiazdkę" dla ubogich dzieci polskich. "Teatr" spotkał się z ogromnym zainteresowaniem czego dowiodło wypełnienie wielkiej sali w "Waldhäuschen" do ostatniego miejsca. Notując swoje wrażenia z imprezy korespondent "Dziennika Poznańskiego" z satysfakcją podkreślił, że obecność paruset ludzi na polskim przedstawieniu jest bardzo wymownym dowodem, że przecież ta proniemiecka Oliwa niezupełnie jeszcze niemiecka. W tym samym artykule zaznaczył, podkreślając zasługi Towarzystwa, że chociaż członkowie jego prości tylko ludzie to jednakowoż ono się rusza.

str. 48:
Okazją do zorganizowania nowej imprezy stała się, także w styczniu 1894 r., druga rocznica powstania "Jedności", w tym czasie jeszcze ustalona prawidłowo. Członkowie przybyli na obchód do "Waldhäuschen" z rodzinami, tak że zgromadziło się około 200 osób. Wyszło na jaw, już po raz drugi, że nie modłów i pieśni religijnych szukał nabożny zresztą lud kaszubski, gdyż te znajdował w kościele, ale imprez kulturalnych, wspólnych spotkań, wymiany myśli w mowie ojczystej, odcięcia się choć na parę godzin od nachalnej i pogardliwej w stosunku do niego niemczyzny.

Rocznicowa impreza, ze względu na bogaty i urozmaicony program wypadła interesująco. Były występy czterogłosowego chóru z Gdańska, przemawiał i składał życzenia Towarzystwu oraz zachęcał do skupiania się w gromadę Bernard Milski, deklamowali wiersze goście gdańscy: Wiśniewski, Góra i Leszczyński. Zabrał też głos popularny na Kaszubach ks. Franciszek Bączkowski - wielce zasłużony działacz społeczno-narodowy zapomniany niemal przez obecne pokolenie (wychowawca i przewodnik duchowy między innymi Antoniego Abrahama), który aż z dalekiej Mechowy pospieszył na uroczystość oliwską. W swoim pełnym żarliwości narodowej przemówieniu wzywał miejscowych Kaszubów do miłości Ojczyzny i pielęgnowania języka polskiego, który jest tak piękny, iż kto nim włada nie potrzebuje się go wstydzić lecz nim szczycić. Z kolei Józef Czyżewski apelował do matek Polek, żeby uczyły dzieci czytać i pisać po polsku oraz pieśni polskich, głosząc, iż od kobiet zależy głównie przyszłość Polski na Pomorzu. W dalszym ciągu uroczystości chór odśpiewał pieśni: "Hej Mazury", "Na dolinie zawierucha" i "Dobranoc", a młodszy Leszczyński, Stanisław, słuchacz konserwatorium muzycznego, wykonał solo popularną po 1863 r. pieśń "Lecą liście z drzewa co wyrosło wolne".

str. 50:
Dodało to "Jedności" znaczenia. 29 września 1895 r. odbyło się drugie przedstawienie amatorskie w sali "Waldhäuschen". Odegrano korne dyjki "Szlachta czynszowa" i "Młynarz i kominiarz" J. N. Kamińskiego. Następnie był koncert i zabawa. Niestety nie wiadomo kto reżyserował sztuki i kto w nich występował.

str. 93:
Aby ratować najuboższych od wpływów niemieckich zarząd oliwskiei filii Gminy Polskiej przystąpił do organizowania Komitetu Ochrony Ubogich w Oliwie. Na jego czele tymczasowo stanęli: Sylwester Drzewicki, Leon Droszyński, Jakub Strongowski, ks. Wiktor Kowalski i działaczka z grana młodzieży Kreftówma. Zarząd ten urządził 2 września, w ogrodzie hotelu "Waldhäuschen" zabawę o atrakcyjnym programie rozrywkowym, między innymi z występem wróżbiarki kaszubskiej, która przepowiadała paniom przyszłość za opłatą przeznaczoną również na pomoc dla biednych. Dochód z festynu, w wysokości 20 dolarów, powiększyły datki wielu osób prywatnych i niektórych firm jak na przykład Fabryki Likierów Konrada Schwartza, byłego prezesa (w 1919 r.) Towarzystwa Mężów Polskich w Oliwie.

str. 95:
Pracą "Lutni" w 1923 r. kierował zarząd, wybrany 9 lutego, składający się z następujących osób: Leon Droszyński - prezes, Bronisław Płuszkiewicz - zastępca, Stefania Lange - sekretarz, Bronisława Betlejewska - zastępca sekretarza, Ossowski - skarbnik, (Teodor) Kupper - zastępca bibliotekarza, Pułczyńska (Łucja) - bibliotekarka, Bratkowa (Marta) i Kreft (Jan) - ławnicy, Franciszek Pestka - dyrygent. W czasie zebrania ustalono, iż próby odbywać się będą raz na tydzień o godzinie 20 w hotelu "Karlshof". Zarząd ten zorganizował 30 listopada tegoż roku jeszcze jedną imprezę w "Waldhäuschen", program tego wieczorku nie jest jednak znany.

str. 98, 99:
Zastępczo objął ją L. Droszyński, do czasu wyszukania przez zarząd nowego kierownika chóru, którym wkrótce został Stanisław Karakiewicz, urzędnik bankowy, wielce zasłużony dyrygent Towarzystwa Śpiewu "Lutnia" w Sopocie. W krótkim czasie przygotował on, wspólnie z L. Droszyńskim, czteroaktową sztukę Sewera (I. Maciejowskiego) "Dla świętej ziemi". Odegrano ją 5 października 1924 r. w "Waldhäuschen", przy nikłym, mimo bezpłatnego wstępu i gorących zachęt ze strony ks. Kamińskiego udziale publiczności. Ks. Kamiński z wielkim żalem mówił w czasie imprezy o rozgoryczeniu organizatorów, a "Gazeta Gdańska" podkreśliła, że przedstawienie spotkało się z apatią i zobojętnieniem.

str. 100:
Rok 1925 zaczął się gwiazdką dla dzieci z ochronki, zorganizowaną przez Gminę Polską z Gdańska w święto Trzech Króli. W kilka dni później, 1 stycznia, odbyło się w "Waldhäuschen" innego rodzaju zgromadzenie, tym razem dorosłych. Zwołał je zarząd utworzonej niedawno w Gdańsku Partii Polskiej. Była to organizacja społeczno-polityczna, powołana przez dr. Franciszka Kubacza i jego popleczników, która dublowała działalność Gminy Polskiej niepotrzebnie rozdrabniając siły polskie.

str. 101:
W 1925 r. ożywiła się znacznie działalność Towarzystwa Ludowego "Jedność" sygnalizowana w prasie częstymi zebraniami, których programu nie podawano jednak do publicznej wiadomości. "Jedność" urządziła też obchód 34 rocznicy istnienia, z programem ograniczającym się do przemówienia, deklamacji i zabawy tanecznej w "Waldhäuschen", przy dźwiękach - jak podano w anonsie - orkiestry polskiej.

str. 102:
W skład nowo wybranego zarządu Towarzystwa Ludowego "Jedność" w Oliwie w 1925 r. weszli: ks. Edmund Kamiński - prezes honorowy, Józef Miotk - prezes (poprzednio wiceprezes), Józef śmigielski - sekretarz, Antoni Plichta - skarbnik, Łucja Pułczyńska - bibliotekarka oraz Zofia Mey i Eufemia Drzewicka jako członkowie zarządu. Zarząd ten zabrał się żywo do pracy i już 14 kwietnia przygotował wieczorek w "Waldhäuschen", połączony z odegraniem jednoaktówki A. Winiarskiego "Ulicznik warszawski".

str. 111, 112:
Niepowodzenia na odcinku politycznym niektóre organizacje polskie w Oliwie rekompensowały osiągnięciami w pracy kulturalnej. Liczną publiczność polską zgromadziła na przykład wieczornica zorganizowana 16 stycznia 1927 r. przez Polski Chór Kościelny w "Waldhäuschen". Prócz występów wokalnych odbyło się przedstawienie jednoaktowej krotochwili "Biuro stręczeń". Wystąpiły w niej: Stefania Lange, Kreftowa, Małgorzata Pułczyńska, Teresa Strongowska, Helena Lipowska, Paleszkówna i Krauzówna. Nadto odegrano komedię Fredry "Consylium facultatis" w obsadzie: Irena Mey, Stefania Lange, Helena Guzińska oraz studenci Politechniki Gdańskiej: Bogdan Lange, Skowronek, Zieliński i A. Januszewski, który wyreżyserował przedstawienie.

str. 145:
Przedstawienia i inne imprezy odbywały się w pięciu salach, które znajdowały się w lokalach "Waldhäuschen" i "Karlshof" przy dzisiejszej ul. Spacerowej, w "Vereinhaus", to jest dawny Thierfelds-Hotel, później Drzewieckiego, w lokalu "Mascotte" później "Resi" przy obecnej ul. Poczty Polskiej i w polskiej ochronce przy ul. Czyżewskiego 12a.

str. 146:
8 II 1931 r. w "Waldhäuschen" akademia z okazji 40-lecia "Jedności". Występy chórów "Cecylia" z Gdańska - dyr. Nowacki i "Lutni" - dyr. L. Romatowski; pochód organizacji z 17 sztandarami przez ulice Oliwy, wykład ks. W. Kowalskiego o dziejach i zabytkach katedry oliwskiej; występy taneczne sokolic i ćwiczenia "figuralno-piramidowe" sokołów z Oliwy; obrazek scen. w 1 akcie "Z dobrego serca" L. Rydla w reż. W. Ożarowskiego - organizator S. Drzewicki.