NID Oddział w Gdańsku: Karta biała. Zajazd - ob. dom mieszkalny ul. Spacerowa nr 16b. Rok wykonania karty: 1983 (A. Kunicka, J. Radowska).
Zobacz: Karta zielona z 1959 roku.
Zobacz: Karta biała z 1983 roku.

Am Karlsberg 2 -› Köllner Chaussee 16b.



Daniel Feyerabend. Baukonholle Oliva IXX. Wpis z 07. 10. 1878.
Przekazała Grażyna Niemyjska.



Daniel Feyerabend. Baukonholle Oliva IXX. Wpis z 23. 11. 1878.
Przekazała Grażyna Niemyjska.



Daniel Feyerabend. Baukonholle Oliva IXX. Wpis z 05. 05. 1881.
Przekazała Grażyna Niemyjska.



Popielniczka z wodokiem na Pachołek. Fotografia z 1890 roku.
Pobrano z www.Allego.pl.


Lusterko z wodokiem na Pachołek. Fotografia z 1890 roku.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.



Bruno Marschalk. Tel. nr 9. Książka adresowa Sopot-Oliwa z 1902 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Karlshof ponownie otwarty. Danziger Neueste Nachrichten nr 108 z 10. 05. 1902 r.   Przekazała Grażyna Niemyjska.



Reinhold Zappe. Tel. nr 9. Książka adresowa Sopot-Oliwa z 1903 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.

W 1901 roku letników przymował: Marschalk (Bruno), Karlshof - 35 pozycji, Am Carlsberg 2 (Olivaer Nachrichten, 1901).


W 1902 roku letników przymował: Marschalk (Bruno) - 6 osób. Am Carsberg 2 - Carlshof (Olivaer Nachrichten, 1902).


W 1909 roku letników przyjmował (Am Karlsberg 2): Zappe (60 osób).

W Oliwarer Nachrichten wydawanych od czerwca do lipca 1913 roku Zappe reklamował pokoje dla letników w budynku nr 1! (2) przy ul. Am Karlsberg.

W 1913 roku letników przyjmował (Am Karlsberg 2): Zappe (31 osób).


Hotel Carlshof Oliwa. Ten popularny lokal ponownie przejęty we własne prowadzenie. Reinhold Zappe. Danziger Sonntags Zeitung nr 16 z 18. 05. 1930 r.   Przekazała Grażyna Niemyjska.



Właściciel:
1878-1888 - Daniel Feyerabend
1888-1897 - Reinhold Kuhl
1897-1898 - Ernst Günther (zobacz: Opacka 3)
1898-1902 - Bruno Marschalk (1899 - Villa Sommer).
W książce adresowej wydanej w 1887 r. Bruno Marschalk (kupiec) występuje przy ul. Zoppoter Chaussee 3 (Grunwaldzka 535).
1902-1931 - Reinhold Zappe
1931-1942 - Marie i Otto Gottwald

Podnajemca:
1924-1927 - Max Wolf
1928-1930 - August Dorau


Zobacz:
Fotografie z albumu Krysi
Hotel Karlshof, DawnaOliwa.pl
Ryszard Petrajtis, Galeria na DawnaOliwa.pl
Bruno Marschalk z ul. Sempołowskiej, OH 2021



Grażyna Niemyjska, Feyerabendt Daniel, Gedanopedia
Grażyna Niemyjska, Kuhl Reinhold, Gedanopedia
Grażyna Niemyjska, Marschalk Bruno, Gedanopedia
FB Grażka, "Hotel Karlshof, Reinhold Zappe", 2022

Zygmunt Iwicki, "Kronika parafii (katedralnej) w Oliwie (1904-1945)", Gdańsk 1999, str. 23, 56:
1915:   Dla chorych i rannych żołnierzy przygotowano w Oliwie dalsze rezerwowe lazarety, a mianowicie w Waldhäuschen, Karlshofie i w domu zdrojowym {Jelitkowo}.

Podwórze hotelu Karlshof. Reinhold Zappe. Początek XX wieku.
Pobrano z: Internet (Fora?).


Podwórze hotelu Karlshof. Reinhold Zappe. Początek XX wieku.
Pobrano z FB Moja Oliwa i okolice.



Fotografia i fragment korespondencji z 1917 roku wysłanej z Gdańsla przez byłych kuracjuszy ówczesnego lazaretu Karlshof w Oliwie.
Zbiory Krzysztofa Gryndera.


Widok od zbiegu ul. Spacerowej i Cystersów. Początek XX wieku.
Zbiory Piotra Leżyńskiego.


Widok z ul. Spacerowej. Pocztówka wysłana w 1906 roku.
Zbiory Piotra Leżyńskiego.


Widok od zbiegu ul. Spacerowej i Cystersów. Lata 30 XX wieku.
Zbiory Piotra Leżyńskiego.


Widok od zbiegi ul. Spacerowej i Cystersów. Lata 30 XX wieku.
Zbiory Krzysztofa Gryndera.


"Dziewczyny z gitarą". Carlshof. Korekta AI. Lata 30. XX w.   Przekazał Mirosław Piskorski.


Widok na Oliwę. Po lewej zaplecze hotelu Karlshof. Lata II wojny światowej.   Pobrano z www.FotoPolska.eu. Udostępnił Rafał C.


Dawny Karlshof. Władysław Lam, przed 1948 r. Zbiory: Muzeum Narodowe w Warszawie.   Pobrano z Facebook: Gedanarium.


Budynek nr 16b przy ul. Spacerowej w Oliwie.   Fot. Artur Wołosewicz 1977. Przekazał Robert Krygier.


Budynek nr 16b przy ul. Spacerowej w Oliwie.   Fot. Artur Wołosewicz 1977. Przekazał Robert Krygier.

Adres: Spacerowa 16B. Ingrid Gottwald (ur. 05.02.1944, zm. 01.06.1945 - niedożywienie). Źródło: Metryki zgonów 1941-1954, 06.1945 poz. 136.

Adres: Spacerowa 16B. Małgorzata Gottwald zd. Dietrich. Źródło: Metryki zgonów 1941-1954, 06.1945 poz. 136.

Adres: Spacerowa 16B. Stanisław Lipkowski (ur. 11.05.1947, zm. 06.01.1948 - komplikacje po zapaleniu płuc). Źródło: Metryki zgonów 1941-1954, 01.1948 poz. 1.

Adres: Spacerowa 16B. Bernard Lipkowski. Źródło: Metryki zgonów 1941-1954, 01.1948 poz. 1.

Adres: Spacerowa 16B. Jadwiga Lipkowska zd. Wojdyłło. Źródło: Metryki zgonów 1941-1954, 01.1948 poz. 1.



Spacerowa 16A{B}.   Karta zielona, 1959.

Franciszek Mamuszka, Kaszubi oliwscy. Szkice z dziejów Polonii oliwskiej w latach od około 1850 do 1945, Gdańsk 1980:

str 46:
Nieco bliżej, u stóp góry Pachołek, czynny był drugi hotel o nazwie "Karlshof", z którego również korzystano organizując zebrania i imprezy polskie. Dworek ten, wybudowany prawdopodobnie przez opata Józefa Hohenzollerna, następnie przebudowany i rozbudowany istnieje nadal przy ul. Spacerowej u zbiegu z ul. Opacką, zaadaptowany po ostatniej wojnie na mieszkania.

str 68:
Można przypuszczać, że oliwska Rada Ludowa pretendowała do kierowniczej roli w powiecie, na co wskazuje przygotowywanie przez nią masowego wiecu rad ludowych zapowiedzianego następującym anonsem w prasie: Wiec powiatowy odbędzie się we wtorek 13 [14] I 1919 r. o godz. 4 w sali Capy (R. Zappe, właściciel hotelu "Karlshof" - przyp. F. M.) przy Karlsbergu (przy wzgórzu Pachołek - przyp. F. M.) Zapraszamy wszystkie Rady Ludowe z całego Powiatu Gdańskie Wyżyny. Rada Ludowa w Oliwie. Do wiecu tego jednak nie doszło, gdyż na wiadomość o jego zwołaniu stroma niemiecka rozpoczęła kontrakcję. Rozpuszczono pogłoskę o mającym nastąpić w nocy po wiecu uderzeniu tysiąca Polaków na Oliwę z zamiarem wymordowania Niemców, w dniu zebrania zwołano miejscowy Sicherheitsdienst i niemiecki Soldatenrat, które miały zaatakować wiecujących, a właściciel hotelu "Karlshof" otrzymał od policji oliwskiej nakaz niewpuszczania Polaków na salę. Ponadto, gdy o godzinie 15 zjawili się przed hotelem członkowie zarządu Rady Ludowej podszedł do nich wachmistrz z miejscowej policji Josef Richter i oznajmił, że burmistrz Oliwy Fritz Twistel wydał zakaz odbycia wiecu. Interpelowany natychmiast burmistrz poinformował prezesa Rady Ludowej F. Lehimanna, że nakazu takiego policji nie wydał i nie wie o niczym. Ostatecznie wyjaśniło się, że komendant posterunku samowolnie nie dopuścił do odbycia się zgromadzenia, rzekomo w obawie przed krwawymi zajściami. Można też sądzić, że napad bandy w mundurach niemieckiej marynarki i w cywilu na hotel "Karlshof", połączony z doszczętnym ograbieniem go i zniszczeniem urządzenia na szkodę 5000 marek, który miał miejsce niedługo potem, był nauczką daną właścicielowi lokalu za wynajem sali na polski wiec. Odtąd Rada Ludowa w Oliwie działała już wyłącznie na własnym terenie.

str 74:
Utworzenie przez niego chóru w Oliwie nastąpiło niewątpliwie już w 1918 r., gdyż w następnym, dokładnie 5 stycznia 1919 r., zespół występował już w kościele przed polskim kazaniem. Był to pierwszy po wojnie "poranek kolęd", który przygotował z chórem Franciszek Pestka, na pół zniemczony Kaszuba pełniący obowiązki organisty. Próby chóru prowadzano systematycznie, między innymi w kaplicy "Polskiej". Zespół nie poprzestał jednak na śpiewie i rozpoczął przygotowywanie wieczornicy. Zorganizowano ją 3 sierpnia 1919 r. w hotelu "Karlshof". Na program pierwszej części złożyły się występy jakiegoś zespołu instrumentalnego i Kółka Śpiewackiego oraz "Taniec fantazyjny" wykonany przez panią Wieszke. W drugiej części zespół amatorski chóru odegrał drugi akt komedyjki J. Korzeniowskiego "Okrężne", wyreżyserowany przez ks. Wysockiego. Po przedstawieniu wystąpił balet z udziałem nieznanego z nazwiska baletmistrza z Gdańska. Wieczornicę zakończono odśpiewaniem hymnu "Boże coś Polskę" i "Roty" Konopnickiej.

str 86, 87:
Rok 1922 rozpoczął się ożywioną działalnością niektórych towarzystw. Zapoczątkowała ją "Lutnia" - zorganizowaniem 8 stycznia "zabawy zimowej" z urozmaiconym programem kulturalno-oświatowym. Odbyły się występy chóru pod batutą Franciszka Pestki, a następnie solistów: pułkownikowej Bełdowskiej i Stanisława Leszczyńskiego. Po części wokalnej amatorzy z "Lutni" odegrali, w reżyserii Jarmulanki, dwuaktowy obrazek z życia ludu ruskiego, ze śpiewami. Był to utwór "Przybłęda" H. Ziółka. Impreza odbyła sie w "Karlshofie" przy bardzo licznym udziale miejscowej ludności oraz gdańszczan, w tym Generalnego Komisarza Leona Plucińskiego. Organizacją wieczornicy zajął się Teodor Klimkiewicz, prezes "Lutni", starszy inspektor ruchu w Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Gdańsku.

str 88, 89:
W 1922 r. oliwska "Lutnia" po raz pierwszy wzięła udział w konkursie chórów związanym ze zjazdem śpiewaczym 6 sierpnia. Już wiosną rozpoczęto intensywne przygotowania do występu. Czuwał nad nimi nowy zarząd wybrany 10 moja, składający się z następujących osób: ks. Edmunda Kamińskiego - dotychczasowego patrona, a teraz prezesa "Lutni", Zofii Leszczyńskiej, bratanicy śpiewaka Stanisława, pełniącej funkcję sekretarza, Heleny Guzińskiej - zastępcy sekretarza, Stefanii Antczakównej - skarbnika, Agnieszki Szulcównej - bibliotekarki, Małgorzaty Szulcównej - zastępcy bibliotekarki, Krefty i Marty Bratkowej - ławników, Edmunda Januszkiewicza i Jarmulanki - rewizorów kasy oraz Franciszka Pestki - dyrygenta. Udział w konkursie przyniósł "Lutni" II nagrodę związkową. Towarzystwo uczciło ten sukces zorganizowaniem 13 sierpnia festynu w ogrodzie lokalu "Karlshof" to jest na tarasie w parku leśnym przytykającym bezpośrednio do budynku tego hotelu. Odbył się wówczas koncert orkiestrowy, występ chóru mieszalnego pod batutą znanego działacza muzycznego Feliksa Muzyka, dyrygenta "Lutni" gdańskiej.

str 94, 95:
Cykl imprez kulturalno-oświatowych i rozrywkowych zapoczątkowała w 1923 r. w Oliwie Gmina Polska w Gdańsku. Powołany przez nią Komitet Gwiazdkowy zorganizował 5 stycznia w "Karlshofie" gwiazdkę dla dzieci. Otworzył uroczystość prezes Gminy Polskiej Stanisław Leszczyński, a przemówienie wygłosił nauczyciel Antoni Michna. Dalsze punkty programu obejmowały występ baletu dziecięcego "Na ślizgawce", przygotowany przez Gertrudę Wiewiórowską (Płuszkiewiczównę) oraz obrazek sceniczny "Bemadetta" ks. Mazura, w czterech odsłonach, w reżyserii Stefanii Antczakówny kierowniczki ochronki. Przedstawienie to powtórzył zespół jeszcze dwukrotnie dla dzieci w Gdańsku.
W trzy dni po tej imprezie, 8 stycznia, zorganizowała wieczornicę oliwska "Lutnia". Rozpoczęto ją polonezem, poprowadzonym przez świeżo wówczas osiadłego w Oliwie działacza Polonii gdańskiej Leona Droszyńskiego. Z kolei wystąpił chór pod kierownictwem Franciszka Pestki, a zespół dziewcząt i chłopców z "Lutni" odtańczył mazura, wyćwiczonego przez Helenę Guzińską i Gertrudę Wiewiórowską. Ta ostatnia skomponowała nadto i przygotowała z dziećmi taniec "Sen kwiatów". Prócz Droszyńskiego organizatorami wieczornicy byli Bronisław Płuszkiewicz, syn Hipolita i brat Wiewiórowskiej. Pracą "Lutni" w 1923 r. kierował zarząd, wybrany 9 lutego, składający się z następujących osób: Leon Droszyński - prezes, Bronisław Płuszkiewicz - zastępca, Stefania Lange - sekretarz, Bronisława Betlejewska - zastępca sekretarza, Ossowski - skarbnik, (Teodor) Kupper - zastępca bibliotekarza, Pułczyńska (Łucja) - bibliotekarka, Bratkowa (Marta) i Kreft (Jan) - ławnicy, Franciszek Pestka - dyrygent. W czasie zebrania ustalono, iż próby odbywać się będą raz na tydzień o godzinie 20 w hotelu "Karlshof". Zarząd ten zorganizował 30 listopada tegoż roku jeszcze jedną imprezę w "Waldhäuschen", program tego wieczorku nie jest jednak znany.
Towarzystwo Ludowe "Jedność", poza zebraniami miesięcznymi, 11 lutego było organizatorem w "Karlshofie" uroczystego obchodu swej 31 rocznicy. Przygotowaniem programu zajęły się głównie kobiety: Zofia Meyowa, Januszkiewiczowa, Honorata Ratkę, Zofia Leszczyńska i jako główna organizatorka (Eufemia?) Drzewicka, członek zarządu "Jedności". Imprezie nadano podniosły charakter. Zapoczątkowano ją odśpiewaniem hymnu "Boże coś Polskę", a przemówienie powitalne wygłosił prezes organizacji ks. Edmund Kamiński. Sędziwy Józef Czyżewski, współzałożyciel "Jedności" oliwskiej, w obszernym przemówieniu przedstawił dzieje towarzystwa, mówił o jego powodzeniach i załamaniach, zasługach na polu kulturalno-oświatowym i narodowym. W części artystycznej wystąpiła "Lutnia", zespół taneczny studentów - Polaków z Politechniki Gdańskiej i zespół dziewcząt z Oliwy. Nadto para tancerzy amatorów: Anna Smoleniowa i student Radojewski wykonała "Taniec rokokowy", a zespół członków "Jedności" odegrał jednoaktową komedię S. Dobrzańskiego "Onufry".

Franciszek Mamuszka, Oliwa. Okruchy z dziejów, zabytki, Gdańsk 1985:

str 85, 86:
"Karlshof"
Tak nazywał się do 1945 r. skromny parterowy dworek z trójokienną facjatką, stojący przy zbiegu ulic Opackiej i Spacerowej, u podnóża widokowego wzgórza Pachołek. Obiekt ten związany był przez blisko 40 lat z działalnością kulturalno-oświatową i narodową oliwskich organizacji polskich, które pod jego dachem odbywały zebrania, imprezy, wieczornice itp. Opodal, tam gdzie w 1980 r. urządzono mały parking, stał drugi obiekt służący Polonii oliwskiej. Nazywał się pierwotnie "Pacholken", czyli Pachołek. Nazwę tę zmielił w 2 poł. XIX w. na "Waldhauschen". Był to dawny zajazd i stacja omnibusów pocztowych na trasie Gdańsk-Słupsk-Berlin, a od około 1870 r. hotel z restauracją, czynny do 1945 r., kiedy został spalony.
"Karlshof" stoi na miejscu dawnego dworu, wzniesionego około 1600 r. przez jakiegoś kupca gdańskiego, który nazwał swoją posiadłość dziwnym mianem "Totenhof", czyli "dworem żałobnym". Jego wygląd i dzieje do pocz. XIX w. nie są nam znane. W 1793 r. Karl Hohenzollern, pełniący z nominacji króla pruskiego funkcję opata oliwskiego, pozyskał sąsiedni teren leśny wraz ze wzgórzem Pachołek. Jego następca na tronie opackim - Joseph Hohenzollern zaokrąglił tę posiadłość, nabywając w 1810 r. "Totenhof". W 1816 r. polecił zburzyć rezydencję patrycjuszowską i postawić na tym miejscu neogotycki dworek. W 1828 r. posesja ta przeszła w ręce sprowadzonego przez Hohenzollernów z Berlina ogrodnika Saltzmanna, twórcę angielskiej części parku oliwskiego i założenia ogrodowego na Pachołku.
Jeden z późniejszych właścicieli dworku otwarł w nim w 1882 r. hotelik z restauracją i nazwał go "Karlshofem". Pragnąc uzyskać dużą salę restauracyjną i równocześnie imprezową oraz pokoje hotelowe postawił w 1890 r. brzydką dobudówkę od strony północnej. W tym właśnie "Karlshofie" gościły od 1892 r. polskie towarzystwa, korzystając z sali mieszczącej 300 osób lub latem z urządzonego na zapleczu "ogródka", gdzie znajdowały się tarasy ze stolikami i ławami, parkiet dla tańczących, altanki, strzelnica itp.
Właściciele "Karlshofu" chętnie wynajmowali Polakom salę lub "ogródek" w lesie, oczywiście z myślą o zarobku. Władzom pruskim i miejscowej hakicie, której komórka działała w Oliwie, nie w smak były polskie imprezy. Pewnego razu doszło w związku z tym do brutalnego napadu niemieckich marynarzy i miejscowych szumowin na "Karlshof". Wybito w lokalu szyby, zniszczono urządzenie sali oraz bufet, wyrządzając właścicielowi straty w wysokości 5000 marek.

NID Oddział w Gdańsku: Karta biała. Dom robotniczy ul. Spacerowa nr 16c. Rok wykonania karty: 1983 (A. Kunicka, J. Radowska).
Zobacz: Karta zielona z 1959 roku:
Wiek: koniec XVIII. Powierzchnia 83,1 m2. 1945: niezniszczony. Remonty: 1950, 1958. XI.1959 - stan dobry. Izb mieszkalnych 6, innych pomieszczeń 2. Zamieszkują 3 rodziny.
Zobacz: Karta biała z 1983 roku:
Czas powstania 1890.
Budynek usytuowany u zbiegu ulic Spacerowej i Opackiej, elewacją szczytową zwrócony na południe, frontową na dziedziniec budynku nr 16b.
Wzniesiony z cegły, o konstrukcji szachulcowej, otynkowany, ściany wewnętrzne drewniane i murowane, stropy drewniane, więźba dachowa drewniana jętkowa, dach kryty dachówką holenderką założony na planie prostokąta, układ wnętrz zmieniony, komunikacja od zachodu.
Bryła 1 kondygnacyjna na charakterystycznej podmurówce ceglanej, przybudówki od zachodu, dach 2 spadowy.
Elewacja południowa szczytowa 2 osiowa, 1 kondygnacyjna zwieńczona trójkątnym szczytem ujętym w drewniany gzyms, elewacja wschodnia 1 osiowa, do elewacji przylega 1 kondygnacyjna przybudówka podobnie w elewacji zachodniej, okna 2 skrzydłowe, stolarka współczesna.
Budynek posiada instalację elektryczną, wodną, ogrzewanie piecami.

Kilarski, Mamuszka, Stankiewicz, "Oliwa, wykaz zabytków wg stanu z grudnia 1956 r.", Gdańsk-Gdynia 1957, str 27:
Ul. SPACEROWA. Nr 16 - zajazd, prawdopodobnie z pocz. XIX w., przebudowany i rozbudowany ok. poł. XIX w., parterowy z pięterkiem; przed domem para granitowych słupków przedprożowych, klasycyzujących - bez daty; druga para słupków granitowych z 1723 r. oraz jeden słupek granitowy z zatartą datą; od strony ul. Opackiej budynek z końca XVIII w., parterowy, ryglowy.

Franciszek Mamuszka, "Oliwa. Okruchy z dziejów, zabytki", Gdańsk 1985, str 86:
Tuż obok dworku zachował się przy ul. Opackiej stary domek z 1 poł. XIX w., należący niegdyś do parafii. W początkach naszego stulecia pełnił on rolę klasztorku niemieckich sióstr diakonisek, do czasu wybudowania dla nich siedziby przy ul. Cystersów 7, mieszczącej obecnie przedszkole.


Domek przy ul. Opackiej. Koniec lat 60 XX wieku.
Z albumu Pani Krysi.